Unijny pakiet wsparcia dla Ukrainy

 

29 kwietnia Unia Europejska zatwierdziła pakiet pomocowy dla Ukrainy, opiewający na kwotę 365 mln euro. Jest to część większego programu unijnego wsparcia dla Ukrainy o wartości 11 mld euro.

Komisja Europejska poinformowała, że Ukraina otrzyma dodatkowe 365 mln euro wsparcia na rozwiązanie krótkoterminowych kwestii gospodarczych oraz przeprowadzenie reform w ramach przygotowań Ukrainy do członkostwa w Unii Europejskiej, a więc na wdrażanie reform dotyczących walki z korupcją, administracji publicznej, prawa wyborczego i wymiaru sprawiedliwości. Pomoc zostanie udzielona z unijnego budżetu w ramach specjalnego mechanizmu, przeznaczonego dla krajów, które przechodzą transformację. Pierwsza rata wsparcia w wysokości 250 mln euro ma zostać wypłacona po podpisaniu porozumienia w tej sprawie między ukraińskim rządem a Komisją Europejską. Kwota 10 mln euro ma zostać przeznaczona na działania, służące wzmocnieniu społeczeństwa obywatelskiego na Ukrainie, promowaniu demokratycznych reform i rozwojowi społeczno-gospodarczemu. Zatwierdzony we wtorek pakiet to część większego programu unijnego wsparcia dla Ukrainy sięgającego wartości nawet 11 mld euro. Także w ramach tego programu Komisja Europejska i władze Ukrainy podpisały memorandum o przyznaniu Ukrainie dodatkowego miliarda euro unijnej pomocy na stabilizację sytuacji gospodarczej i finansowej. Decyzja została zatwierdzona 14 kwietnia przez ministrów spraw zagranicznych państw członkowskich UE. Warunkiem uzyskania pomocy jest rozpoczęcie reform przez Ukrainę, w tym podpisanie porozumienia z Międzynarodowym Funduszem Walutowym. Kwota 11 mld euro, to środki zarówno krótkoterminowe, jak i średnioterminowe, co oznacza, że pomoc będzie udzielana stopniowo w najbliższych latach. Wsparcie UE ma być dodatkiem do funduszy jakie Ukrainie przekażą MFW i Bank Światowy. Według ukraińskich władz kraj ten potrzebuje na najbliższe dwa lata co najmniej 35 mld dolarów na ratowanie swej wypłacalności. Ponadto, rząd Ukrainy ocenia, że do końca roku na skutek chaosu i złego  zarządzania gospodarka skurczy się o ok. 3%. Natomiast w ciągu pierwszych 3 miesięcy bieżącego roku produkcja wszystkich sektorów wytwórczych spadła o 1,1%.

Unijny pakiet wsparcia przewiduje przeznaczyć w nadchodzących latach na rzecz Ukrainy 3 mld EUR - 1,6 mld EUR ma zostać przekazana w formie pożyczek w ramach pomocy makrofinansowej, a 1,4 mld EUR to minimalna kwota pomocy na rzecz rozwoju udzielona Ukrainie w formie dotacji. Przygotowywany jest obecnie nowy program na 2014 rok, z budżetem szacowanym na poziomie 140 mln EUR, którego celem jest poprawa możliwości finansowych ukraińskiego rządu i wspieranie reform instytucjonalnych, co z kolei pozwoli na wzmocnienie przewidywanych efektów pomocy makrofinansowej. Budżet ten mógłby zostać zwiększony do kwoty 200 mln EUR w wyniku przesunięcia środków w ramach Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa oraz gdyby Ukraina miała korzystać z kompleksowego programu („więcej za więcej”) na podstawie udokumentowanych postępów w pogłębianiu demokracji i poszanowaniu praw człowieka. Jeśli chodzi o lata 2015 - 2020, to w ramach Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa przewiduje się dwustronną pulę środków w wysokości około 130 mln EUR przekazywaną co rok oraz dodatkowe 40 - 50 mln EUR rocznie z budżetu wspomnianego programu kompleksowego („więcej za więcej”) również z zastrzeżeniem udokumentowanych postępów w pogłębianiu demokracji i poszanowaniu praw człowieka.

Ukraina będzie mogła uzyskać dodatkowe wsparcie z sąsiedzkiego funduszu inwestycyjnego. W ramach tego funduszu uruchomione zostaną środki na rzecz projektów inwestycyjnych na Ukrainie mogących uzyskać finansowanie ze strony banków. Pomoc finansowa udzielana w ramach tego funduszu przyznawana jest w formie współfinansowania inwestycji, finansowania kosztów gwarancji kredytowych, subsydiowania oprocentowania kredytu, pomocy technicznej oraz operacji kapitału ryzyka.

Ponadto, Komisja Europejska przewiduje możliwość uruchomienia Instrumentu na rzecz przyczyniania się do Stabilności i Pokoju (wcześniej Instrument na rzecz stabilności) na potrzeby pilnych działań, na przykład w zakresie reformy policji i wsparcia wyborów. W ramach tego instrumentu szybko można uruchomić kwotę do 20 mln EUR, jeśli odpowiednie działania zostaną wypełnione, natomiast kolejne 15 mln EUR mogłoby zostać dodane z budżetu WPZiB na rzecz środków wsparcia związanych z reformą sektora bezpieczeństwa. 

Ukraina ma szanse uzyskać także dodatkowe wsparcie z Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI), który jest bankiem realizującym wspieranie określonych działań w ramach unijnych polityk. Na najbliższe trzy lata została już opracowana pula projektów na rzecz Ukrainy o wartości do 1,5 mld EUR. Może ona zostać zwiększona bez jednoczesnego zmniejszania środków przeznaczonych na inne regiony, jeśli zostaną udzielone odpowiednie gwarancje i jeżeli warunki polityczne i operacyjne będą na to pozwalały. Środki finansowe dla inwestycji długoterminowych na lata 2014 – 2016 sięgnęłyby wówczas 3 mld EUR, zarówno dla wsparcia lokalnego sektora prywatnego, jak i infrastruktury gospodarczej i społecznej. 

Z kolei Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR) to międzynarodowa instytucja finansowa, w której UE i jej państwa członkowskie posiadają większość udziałów. Jako część skoordynowanego programu pomocy finansowej na rzecz wspierania wiarygodnych reform strukturalnych i makroekonomicznych instytucja ta mogłaby w tym samym okresie udostępnić 5 mld EUR, z możliwością zwiększenia tej kwoty. 

Ponadto, Komisja Europejska proponuje powołanie funduszu powierniczego dla środków, jakie mogą przekazać kraje UE na rzecz Ukrainy, co przyczyniłoby się do ich skutecznego, szybkiego i skoordynowanego wydatkowania. W ramach pakietu pomocowego na rzecz Ukrainy Komisja Europejska proponuje również pomoc w modernizacji ukraińskiej sieci gazociągów, zwłaszcza zaangażowanie w prace nad umożliwieniem odwróconego przepływu gazu (reverse flow) przez Słowację w kierunku Ukrainy. Plan pomocy obejmuje również przyśpieszenie prac nad liberalizacją reżimu wizowego z Ukrainą oraz pomoc techniczna w wielu kwestiach, począwszy od reform konstytucyjnych po reformę sądownictwa oraz przygotowanie wyborów.

Jednocześnie Ukrainie udało się uzyskać pomoc z Międzynarodowego Funduszu Walutowego, który zatwierdził dwuletni program pomocy dla Ukrainy w formie kredytów na kwotę 17,1 mld dolarów. Pomoc ma być udzielana ratami, przy czym pierwsza ma wynieść 3,2 mld dolarów i ma być wypłacona niezwłocznie, w celu umożliwienia ukraińskim władzom dokonania bieżących płatności i uniknięcia niewypłacalności. 2 mld dolarów z tej sumy mają być przeznaczone na wsparcie budżetu. Uruchomienie każdej kolejnej transzy będzie uzależnione od oceny stanu ukraińskiej gospodarki, dokonywanej co dwa miesiące. Międzynarodowy Fundusz Walutowy zaznaczył jednocześnie, że plan pomocy dla Ukrainy, zostanie zrewidowany w przypadku utraty przez władze w Kijowie kontroli nad wschodnimi obszarami kraju. Wynika to z faktu, że ewentualny konflikt może zmniejszyć wpływy do budżetu i znacznie zaszkodzić perspektywom inwestycyjnym. Według szacunków MFW wschodnie obwody (doniecki, ługański i charkowski) reprezentują razem ponad 21% ukraińskiego PKB i 30% produkcji przemysłowej kraju. Zwiększenie pomocy i włączenie „środków korygujących” dla Ukrainy okaże się więc konieczne w razie eskalacji konfliktu. Ukraina otrzymała już z MFW pierwszą transzę pomocy kredytowej wysokości 3,2 mld USD. Według rzecznika NBU (Narodowy Bank Ukrainy, który jest bankiem centralnym kraju) ponad 1 mld dolarów z tej kwoty włączono do rezerw dewizowych banku centralnego, zaś resztę przejął budżet państwa na cele finansowania własnego deficytu.

WNIOSKI

Sytuacja finansowa i gospodarcza na Ukrainie jest bardzo trudna. Kraj ten znajduje się na skraju niewypłacalności, a reformy, które musi przeprowadzić, jak choćby podwyżki podatków, cen energii czy zamrożenia płacy minimalnej będą bardzo dotkliwe dla obywateli i znacznie utrudnią sytuację rządu w Kijowie. Ukraina potrzebuje więc szybkiej pomocy finansowej ze strony Zachodu. Istotnym jest by środki przekazane w ramach pakietu pomocowego zostały dobrze wydane. Unia Europejska musi wyciągnąć wnioski z dotychczasowych doświadczeń i naciskać na utworzenie przejrzystego systemu zarządzania finansami publicznymi, by nie doszło do defraudacji środków. Należy podjąć również działania na rzecz wspierania reformy ukraińskiej administracji publicznej, czy pomóc w opracowaniu planu dalszych reform w państwie. Istotne jest również skoncentrowanie się najpierw na budowaniu państwa prawa i wzmacnianiu demokracji, a następnie na pomocy w długofalowym procesie transformacji gospodarczej. 

Magdalena Soja

 

 

 

Wszelkie prawa zastrzeżone © Polityka i Dypolomacja 2013 | Projekt i wykonianie Jerzy Waśko Studio graficzne Kraków
Menu